Rozwój polityki migracyjnej Polski: otwarcie granic - regulowanie imigracji - kontrolowane otwarcie

Renata Stefańska, Monika Szulecka, Ośrodek Badań nad Migracjami UW
Rok Zmiany prawne Zmiany polityczne Zmiany instytucjonalne
1989 Wejście w życie ustawy o zatrudnieniu z 1989 r.: wprowadzenie systemu zezwoleń na pracę cudzoziemców "Otwarcie granic"  
1990   Wejście w życie umowy między rządami RFN i Polski o zatrudnieniu sezonowym Utworzenie Straży Granicznej (przekształcenie Wojsk Ochrony Pogranicza w służbę o charakterze migracyjno-policyjnym)
1990     Utworzenie Biura Pełnomocnika Ministra Spraw Wewnętrznych do Spraw Uchodźców
1991 Podpisanie Konwencji w sprawie statusu uchodźców z 1951 r. (tzw. Konwencji Genewskiej) i Protokołu Nowojorskiego z 1967 r. Podpisanie umowy o readmisji z grupą państw Schengen Przystąpienie Polski do Rady Europy (udział w pracach Komitetu ad hoc Ekspertów ds. Azylu Terytorialnego, Uchodźców i Bezpaństwowców - CAHAR)
1991 Nowelizacja ustawy o cudzoziemcach z 1963 r. wprowadzająca przepisy stanowiące podstawę do prowadzenia postępowań administracyjnych wobec cudzoziemców, w tym uchodźców Początek współpracy w ramach tzw. Procesu Budapesztańskiego - międzynarodowego forum konsultacyjnego w zakresie zarządzania migracjami, głównie w kontekście zagrożenia nielegalną imigracją  
1991 Wejście w życie ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu
z 1991 r.: zezwolenia na pracę wydawane tylko na określony czas, określone stanowisko i określonego pracodawcę
   
1992     Przystąpienie Polski do Międzynarodowej Organizacji do Spraw Migracji (IOM)
1993   Podpisanie porozumienia z Niemcami o współpracy w zakresie skutków wynikających z ruchów migracyjnych, w tym w zakresie pomocy finansowej udzielanej Polsce w związku z sytuacją azylową Utworzenie Biura ds. Migracji i Uchodźców przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (w 1997 r. przemianowane na Departament Migracji i Uchodźstwa przy MSW)
1995 Wejście w życie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu uchwalonej w 1994 r.: wprowadzenie dwustopniowej procedury uzyskiwania zezwoleń na pracę   Ukończono pierwszy etap budowy ogólnokrajowego systemu komputerowego rejestrującego czynności administracyjne związane z pobytem cudzoziemców
1997 Wejście w życie nowej ustawy o cudzoziemcach z 1997 r.: m.in. wprowadzenie nowych typów zezwoleń na pobyt (w tym zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony) i zasad wydawania kart pobytu, uregulowanie kwestii postępowań uchodźczych oraz procedury repatriacyjnej   Ustanowienie Rady do Spraw Uchodźców (rozpoczęła działanie w 1999 r.)
1998     Przejęcie przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zadań związanych z koordynacją działań związanych z integracją uchodźców (na mocy uzgodnienia podpisanego przez podsekretarzy stanu w MPiPS i MSWiA)
2000 Podpisanie przez Polskę Konwencji Narodów Zjednoczonych
przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej (jeden z protokołów dodatkowych dotyczył handlu ludźmi)
Rozpoczęcie przez Polskę negocjacji akcesyjnych w obszarze „Wymiar Sprawiedliwości i Sprawy Wewnętrzne”  
2001 Wejście w życie ustawy o repatriacji uchwalonej w 2000 r.    
2001 Wejście w życie nowelizacji ustawy o cudzoziemcach
z 1997 r.: m.in. wprowadzenie ochrony czasowej na terytorium RP oraz przepisów dotyczących łączenia rodzin
  Ustanowienie Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców (przekształcony w Urząd do Spraw Cudzoziemców w 2007 r.)
2003 Wejście w życie nowej ustawy o cudzoziemcach z 2003 r.: ostatecznie dostosowała przepisy do wymogów UE, wyłączenie zagadnień ochrony międzynarodowej do odrębnej ustawy    
2003 Wejście w życie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP z 2003 r.: m.in. wprowadzenie zgody na pobyt tolerowany    
2003 Pierwsza abolicja dla cudzoziemców nielegalnie przebywających w Polsce oraz tzw. mała abolicja: trwała od 1.09.2003 r. do 31.12.2003 r . Przyjęcie przez Radę Ministrów pierwszego Krajowego Programu Zwalczania i Zapobiegania Handlowi Ludźmi  
2004 Wejście w życie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z 2004 r. Wejście Polski do Unii Europejskiej (1.05.2004 r.) Utworzenie stanowiska ds. integracji cudzoziemców w Departamencie Pomocy i Integracji Społecznej w Ministerstwie Polityki Społecznej
2004 Wejście w życie ustawy o pomocy społecznej z 2004 r.:  wprowadzenie programów integracyjnych dla uchodźców   Utworzenie międzyresortowego Zespołu do Spraw Zwalczania i Zapobiegania Handlowi Ludźmi
2004 Wejście w życie ustawy o zasadach i warunkach wjazdu i pobytu obywateli państw członkowskich UE oraz członków ich rodzin na terytorium RP uchwalonej w 2002 r. (zastąpiona ustawą z 2006 r.)    
2006     Utworzenie Departamentu Polityki Migracyjnej w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji
2006      Utworzenie międzyresortowego Zespołu ds. Polonii i Polaków za Granicą
2006     Utworzenie Departamentu Migracji (DM)
w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej
(w 2009 r. zadania DM zostały przeniesione do Departamentu Rynku Pracy, w ramach którego powstał Wydział ds. Cudzoziemców, a sam DM został zlikwidowany; w 2012 r. Wydział ds. Cudzoziemców został przekształcony w Wydział Zatrudnienia Cudzoziemców; w 2014 r. został dodatkowo utworzony Wydział Polityki Migracji Zarobkowych)
2006 (2007, 2008, 2009, 2014) Liberalizacja dostępu do rynku pracy krótkoterminowej dla obywateli państw sąsiadujących z Polską na wschodzie. Obecnie możliwość zatrudnienia na podstawie oświadczeń pracodawców o zamiarze zatrudnienia cudzoziemca dotyczy okresu sześciu miesięcy w ciągu kolejnych dwunastu miesięcy i odnosi się do obywateli sześciu krajów: Armenii, Białorusi, Gruzji, Mołdowy, Rosji i Ukrainy.    Uruchomienie Europejskiego Funduszu na Rzecz Uchodźców (EFU)
2007 Liberalizacja dostępu do polskiego rynku pracy: znaczące obniżenie opłaty za rozpatrzenie wniosku o wydanie zezwolenia na pracę Wejście Polski do obszaru Schengen; zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych lądowych i morskich (21.12.2007 r.) Utworzenie międzyresortowego Zespołu do Spraw Migracji
2007 Druga abolicja dla cudzoziemców nielegalnie przebywających w Polsce: trwała od 20.07.2007 r. do 20.01.2008 r.   Uruchomienie funduszy unijnych w ramach programu SOLID - Solidarność i zarządzanie przepływami migracyjnymi (FGZ, EFI, EFU i EFPI)
2008 Wejście w życie ustawy o Karcie Polaka z 2007 r.   Utworzenie Grupy Roboczej ds. Strategii Migracyjnej Polski w ramach Zespołu ds. Migracji
2008 Nowelizacja ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP: m.in. wprowadzenie ochrony uzupełniającej; nowelizacja ustawy o pomocy społecznej: przyznanie cudzoziemcom korzystającym z ochrony uzupełniającej prawa do programu integracyjnego Zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych obszaru Schengen w ruchu powietrznym (30.03.2008 r.) Inauguracja rządowego programu informacyjnego „Masz PLan na powrót?”, którego głównym elementem było uruchomienie strony internetowej www.powroty.gov.pl
2009 Dalsza liberalizacja dostępu do polskiego rynku pracy: m.in. skrócenie procedury wydawania zezwoleń na pracę o etap uzyskiwania przyrzeczenia wydania zezwolenia na pracę, odstąpienie od tzw. testu rynku pracy w wypadku zawodów deficytowych Wejście w życie umowy z 2008 r. o małym ruchu granicznym między Polską a Ukrainą Nadanie Straży Granicznej kompetencji
w zakresie kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców
2010 Wejście w życie nowelizacji ustawy o systemie oświaty, umożliwiającej obcokrajowcom do ukończenia 18 roku życia korzystanie z nauki na warunkach dotyczących obywateli polskich (m.in. prawo do bezpłatnej nauki w szkołach ponadgimnazjalnych)    
2011 Nowelizacja ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony
na terytorium RP: m.in. wprowadzenie możliwości relokacji i przesiedleń do Polski cudzoziemców objętych ochroną międzynarodową
  Powołanie Komisji Ekspertów ds. Migrantów w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich
2012 Wejście w życie ustawy o zalegalizowaniu pobytu niektórych cudzoziemców na terytorium RP uchwalonej w 2011 r., wprowadzającej abolicję dla cudzoziemców w 2012 r. Wejście w życie umowy z 2011 r. o małym ruchu granicznym między Polską a Federacją Rosyjską (obwodem kaliningradzkim)  Przesunięcie funduszy na współpracę z Polonią i Polakami za granicą z Senatu RP
do MSZ
2012 Trzecia abolicja dla cudzoziemców: trwała od 2.01.2012 r.
do 2.07.2012 r.
Przyjęcie przez Radę Ministrów dokumentu strategicznego przygotowanego w 2011 r. przez międzyresortowy Zespół ds. Migracji pt. „Polityka migracyjna Polski - stan obecny i postulowane działania”  
2012 Wejście w życie ustawy o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium RP z 2012 r.    
2012 Wejście w życie nowelizacji ustawy o cudzoziemcach oraz ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy: m.in. wdrożenie do polskiego prawa tzw. dyrektywy powrotowej i tzw. dyrektywy o Niebieskiej Karcie    
2012 Wejście w życie nowej ustawy o obywatelstwie polskim uchwalonej w 2009 r.   Nadanie wojewodom szerszych uprawnień w zakresie uznawania cudzoziemców za obywateli polskich
2014 Wejście w życie umowy między Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym (1.01.2014 r.) uchwalonej w 2012 r.    
2014 Wejście w życie nowej ustawy o cudzoziemcach (1.05.2014 r.), uchwalonej w 2013 r. (założenia do projektu ustawy zostały przyjęte w 2011 r., a projekt ustawy - w 2012 r.): m.in. wprowadzenie jednolitego zezwolenia na pobyt i pracę oraz wydłużenie z dwóch do trzech lat okresu, na jaki może być wydawane zezwolenie na pobyt czasowy Przyjęcie przez Radę Ministrów Planu wdrażania dla dokumentu „Polityka migracyjna Polski - stan obecny i postulowane działania” Powołanie przez międzyresortowy Zespół do Spraw Migracji Grupy roboczej do spraw monitorowania realizacji „Planu wdrażania dla dokumentu « Polityka migracyjna Polski
- stan obecny i postulowane działania » ”

Kolorem niebieskim oznaczono kluczowe, naszym zdaniem, wydarzenia w rozwoju polityki migracyjnej Polski. 

Źródło: Zmodyfikowana i rozszerzona wersja tabeli opublikowanej w „BM” nr 25, s. 8.

Opublikowano w numerze: 50 / Grudzień 2014 | Kategoria: Artykuły